Binalara uygulanan mantolama işlemi, uzun ömürlü olması beklenen ve yapıya değer katan bir uygulamadır. Ancak kimi zaman, uygulama tamamlandıktan birkaç ay veya birkaç yıl sonra dış cephede irili ufaklı çatlaklar meydana gelebilir. Kılcal çatlaklardan başlayıp derin yarıklara kadar gidebilen bu sorun, estetik açıdan kötü bir görünüm yaratmasının yanı sıra, yağmur sularının yalıtımın içine girmesine ve sistemin tamamen işlevini yitirmesine neden olabilir. Peki, mantolama sonrası çatlak neden olur? İşte bu sorunun temel sebepleri ve çözüm yolları.
Kalitesiz veya Yanlış File Kullanımı
Mantolama sistemlerinde sıvanın direncini sağlayan ve gerilmeleri karşılayan eleman donatı filesidir. Sıva harçları çimento esaslıdır ve yapılarından dolayı alkalidir (bazik). Kullanılan donatı filesi eğer alkali dayanımlı değilse, sıvanın içindeki alkali ortam fileyi zamanla eriterek yok eder. File eridiğinde sıva tamamen korumasız kalır ve ısı değişimleri (genleşme-büzülme) sonucunda cephede her yöne dağılan, örümcek ağı şeklinde yoğun çatlaklar oluşur. Bu durumun engellenmesi için her zaman standartlara uygun, en az 160 gr/m² ağırlığında alkali dayanımlı cam elyaf donatı filesi kullanılmalıdır.
Hatalı File Uygulaması ve Bini Payı Eksikliği
File sadece kaliteli olmakla kalmamalı, aynı zamanda doğru uygulanmalıdır. En sık yapılan hatalardan biri, filenin doğrudan ısı yalıtım levhası üzerine yerleştirilip sıvanın üstten çekilmesidir. Doğrusu; önce ilk kat sıva çekilmeli, file taze sıvanın içine gömülmeli ve ardından ikinci kat sıva uygulanmalıdır (sandviç yöntemi). Ayrıca file ek yerlerinde yan yana konmamalı, mutlaka en az 10 cm üst üste bindirilmelidir (bini payı). Bini payı bırakılmayan ek yerleri, sistemin en zayıf noktalarıdır ve zamanla bu ek yerleri boyunca dikey veya yatay uzun çatlaklar meydana gelir.
Pencere ve Kapı Köşelerinde Çapraz File (Takviye) Eksikliği
Binaların cephesindeki gerilimlerin en çok yoğunlaştığı alanlar pencere, kapı boşlukları ve bina köşeleridir. Bu bölgelerdeki gerilimi dağıtmak için, köşe noktalarına 45 derecelik açıyla ilave (çapraz) takviye file parçaları yerleştirilmelidir. Eğer bu çapraz fileler atılmazsa, gerilim karşılanamaz ve pencere köşelerinden başlayarak dışarıya doğru diyagonal (çapraz) çatlaklar oluşması kaçınılmazdır. Bu, sahada en sık rastlanan işçilik hatalarından biridir.
Isı Yalıtım Levhalarının Şaşırtmalı Yerleştirilmemesi
Isı yalıtım levhaları tıpkı duvar örülürken yapıldığı gibi "şaşırtmalı" (tuğla dizilimi) şeklinde yerleştirilmelidir. Eğer levhalar dikey olarak üst üste sıfıra sıfır bindirilirse, dikey derz çizgileri boydan boya devam eder. Cephedeki en ufak bir yapısal hareket veya termal genleşmede, zayıf olan bu kesintisiz dikey hatlar boyunca uzun çatlaklar oluşur. Ayrıca levhaların birleşim noktaları (derz araları) harç ile doldurulmamalıdır; buralara harç dolarsa ısı köprüsü oluşur ve sıva yüzeyinde harcın olduğu yerlerde farklı genleşmelerden dolayı çatlak izleri belirir.
Uygun Olmayan Hava Şartlarında Uygulama Yapılması
Mantolama sıvası ve dekoratif son kat kaplama uygulanırken hava şartları çok önemlidir. Uygulama esnasında hava sıcaklığının +30°C'nin üzerinde olması veya cephenin doğrudan yoğun güneş ışığına maruz kalması, sıvanın içindeki suyun aniden buharlaşmasına (hızlı priz almasına) neden olur. "Sıvanın yanması" olarak tabir edilen bu durumda, prizini sağlıklı alamayan sıva yüzeyinde hızlıca rötre (büzülme) çatlakları oluşur. Tam tersi şekilde, +5°C'nin altındaki don tehlikesi olan havalarda yapılan uygulamalarda da su donarak genleşir ve sıva kuruduğunda çatlaklar ortaya çıkar.
Bina Oturması ve Yapısal Hareketler
Bazen mantolama sisteminde ve işçilikte hiçbir kusur olmasa bile çatlaklar görülebilir. Özellikle yeni inşa edilen binalarda ilk birkaç yıl zemin oturması ve yapısal hareketler (rötre, sünme) devam eder. Bina taşıyıcı sistemindeki bu esnemeler, dışarıdaki rijit (sert) sıva tabakasına yansır ve yapısal çatlaklara sebep olabilir. Bu tür çatlaklar genellikle binanın taşıyıcı elemanlarının (kolon, kiriş) izleri boyunca görülür. Bu sebeple, mantolama esnasında esnek (elastomerik) yapıya sahip yapıştırıcı ve harçların kullanılması riskleri azaltır.
Çatlaklar Nasıl Giderilir?
Mantolama sonrası oluşan kılcal çatlaklar çok derine inmemişse, esnek (elastomerik) dış cephe boyaları ve özel tamir macunları ile yüzey düzeltilerek üzeri boyanabilir. Ancak çatlaklar geniş, derin ve filenin zedelenmesinden kaynaklı yapısal çatlaklar ise basit boya işlemi çözüm olmaz. Sorunlu bölgelerdeki sıva katmanı mekanik olarak kazınmalı, çatlak olan bölgeye yeniden bini payı dikkate alınarak yama file konulmalı ve sistem sıvası tekrar yapılarak son kat kaplama ile kapatılmalıdır. Tüm bu onarım işlemleri uzman ekipler tarafından yapılmalıdır.